INDUSTRIAL FISHING CO. OF IRAN

صيد صنعتي در كشور و مسائل پيراموني از نگاه شركت صيد صنعتي ايران

 تاریخچه

تاریخچه تأسیس و روند شکل گیری و ادامه حیات شرکت صیدصنعتی ایران را میتوان به سه دوره اساسی تقسیم نمود . اینشرکت در تیرماه سال 1362 در راستای توسعه و گسترش فعالیتهای تولیدی و صید انواع آبزیان در سواحل آبی کشور و مناطق دریایی همجوار در آبهای بین المللی و همچنین اجرای طرحها و پروژه های لازم جهت نگه داری ، فرآوری و بسته بندی مناسب محصولات شیلاتی بجهت عرضه مؤثر و با صرفه آنها در بازارهای داخلی و خارجی و با  مشارکت شرکت سهامی شیلات شمال ، شرکت سهامی شیلات جنوب ایران و بانک کشاورزی تأسیس گردید .

دوره دوم حیات شرکت صیدصنعتی ایران در سال 1365 و بدنبال ادغام شرکت سهامی شیلات جنوب و شمال ایران رقم خورد که طی آن شرکت سهامی شیلات ایران تأسیس گردید . همچنین بخش عمده ای از فعالیتهای تجاری و تدارکاتی واحدهای تابعه دوشرکت شیلات جنوب و شمال در شرکت جدید التأسیس بازرگانی شیلات (سهامی خاص) که متولی اصلی فروش و صادرات خاویار ایران نیز بود متمرکز گردید و در پی آن مالکیت 46 درصد سهام آن به شرکت صیدصنعتی ایران تعلق گرفت .

اواخر سال 1378 و با اجرای مفاد بندهای « ج » و « ی » تبصره 10 قانون بودجه کل کشور ، دور سوم تغییر مالکیت سهام شرکت و به تبع آن تغییر روند ادامه حیات آن آغاز گشت که طی آن سهام اینشرکت به سازمانهای بازنشستگی کشوری ، تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی وزارت جهاد کشاورزی واگذار شد و نهایتاً  در سال 1383 سهام سازمانهای بازنشستگی و تأمین اجتماعی  نیز به اشخاص  واگذار گردید و درحال حاضر تنها سهامدار اینشرکت که از ماهیتی دولتی برخوردار است ، صندوق بازنشستگی وزارت جهاد کشاورزی است .

 روند شکل گیری وتوسعه ناوگان صیادی شرکت

اینشرکت در بدو تأسیس با ناوگانی متشکل از 34 فروند شناور صیادی صنعتی ترالر فعالیت خود را آغاز نمود و در ادامه با گسترش فعالیتها و حضور در بازارهای بین المللی و افزایش ارتباطات، ضمن تجهیز ناوگان خود به روشهای نوین صید پرساین و لانگ لاین، بعنوان بزرگترین شرکت صیادی ایران و منطقه  وارد عرصه های جدید صنعت صیادی شد و در حال حاضر نیز با ناوگانی از شناورهای پرساینر و ترالر همچنان در زمینه صید انواع آبزیان و در حوزه آبهای خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند مشغول فعالیت است . ذیلاً بطور خلاصه و برای آشنایی بیشتر خوانندگان محترم ، روشهای مختلف صیدصنعتی تشریح میگردد :

 ترال – Trawl

این شیوه صید که به صید کف روب نیز شهرت دارد برای صید در آبهای کم عمق و آبزیانی طراحی شده و مورد استفاده قرار میگیرد که زیستگاه اصلی آنها مناطق کم عمق ساحلی میباشد . در این شیوه صید تورها بگونه ای طراحی شده اند که انتهای آنها از طریق ابزار و ادوات خاصی با کف دریا در تماس بوده و از این طریق آبزیان مختلف را به داخل خود هدایت میکند . صید انواع ماهیان غیر صنعتی ( تجاری ) ، سخت پوستان و میگو از این طریق صورت میگیرد .

 لانگ لاین – Long Line

در این شیوه از روش طعمه گذاری از طریق تعداد زیادی قلاب که توسط یک رشته طناب طویل بهم متصل هستند استفاده میگردد و هدف آن صید انواع سطح زیان درشت است . با توجه به سایز و گونه ماهیان صید شده در این روش ، معمولاً این محصولات طی یک پروسه خاص بگونه های متفاوتی نظیر ساشیمی ( که شرح انواع آن از حوصله این مقال خارج است ) فرآوری و آماده فروش در بازارهای جهانی میگردد .

 پرساین  – Pursine

شیوه صید پرساین یا صید محاصره ای برای صید انواع ماهیان صنعتی و تون در آبهای عمیق و دور از ساحل طراحی شده و مورد استفاده قرار میگیرد . در این شیوه شناور با استفاده از تجهیزات مدرن و پیشرفته الکترونیکی و ماهواره ای به شناسایی ، تعقیب ، محاصره و نهایتاً صید گله های بزرگ ماهیان تون میپردازد . ماهیان صید شده درشرایط خاصی در شناور نگهداری و در انتها با انتقال به سواحل به صنایع کنسروسازی تحویل میگردند .

با توجه به حجم گسترده فعالیت این شرکت در سالهای مختلف ، تأثیر عملکرد اینشرکت در صنعت صیادی کشور و همچنین صنایع تبدیلی وابسته به آن که بلحاظ اقتصادی نقشی حیاتی در متغیرهای کلان اقتصادی کشور از طریق ایجاد ارزش افزوده دارد ، همواره مشهود بوده است بگونه ایکه طی سالهای دهه 70 بین 25-20 درصد کل نیاز صنعت کنسروسازی از طریق محصولات اینشرکت تأمین میشد . طی این سالها ، تولید سالانه در حدود 8000 تن انواع تون ماهیان در کنار استحصال بیش از 250 تن میگو و 2000 تن ماهی تجاری مؤید میزان توانایی و تأثیرگذاری اینشرکت در بازار محصولات دریایی بوده است .

از طرف دیگر روند تغییرات ترکیب ناوگان صیادی اینشرکت از بدو تأسیس تا کنون نشاندهنده حرکت در راستای اجرای سیاستهای خصوصی سازی بخش شیلات در واگذاری شناورهای ترالر و توجه بیشتر به توسعه ناوگان پرساین بوده است که این مهم حتی بعد از واگذاری اینشرکت به سازمانهای بازنشستگی و بخش خصوصی با جدیت بیشتری تعقیب شد و از این بابت اینشرکت چه در زمانی که بعنوان یک شرکت دولتی مشغول فعالیت بوده و چه پس از واگذاری ، بخشی از بار و وظیفه دولت را در توسعه و گسترش حضور شرکتهای خصوصی در صنعت صیادی به تنهایی بدوش کشیده است که بلاشک مستوجب تحسین و تشویق است .

 بررسی مشکلات و تنگناها

با شروع دهه 80 ، افزایش حضور بخش خصوصی در صنعت صیادی علی الخصوص صنعت صید تون ماهیان ، بازار نسبتاً مناسب داخلی ،موافقت با  اعطای مجوز از طرف شرکت شیلات ایران جهت خرید شناورهای با عمر بیش از 15 سال، افزایش بی رویه ماهی تون بدون اعمال نظارتهای لازم و کافی در زمینه کیفیت و نحوه و مکان صید آنها ، موجب شد تا آینده این صنعت در شکل توسعه پایدار آن در کشور ، در هاله ای از ابهام فرو رود . بگونه ایکه در حال حاضر با وجود برخورداری ایران از یکی از بزرگترین صیدگاههای ماهی تون در جهان ( دریای عمان ) و وجود چنین پتانسیل عظیمی در کشور ، بنا بدلایلی که ذکر شد و به تبع آن شرایطی که بر بازار این ماهی صنعتی در کشور حاکم گردید ، فعالان این بخش بیشتر ترجیح میدهند تا در زمینه واردات این ماهی فعالیت نمایند تا صید آن . فرسودگی ناوگان صید صنعتی کشور با متوسط عمر بالای 15 سال نیاز اساسی به نوسازی و در برخی موارد به بازسازی دارد که این مهم بدلیل سرمایه بر بودن این صنعت جز با کمک دولت میسر نخواهد بود . چنین سیاستی با شروع قرن 21 از طرف بسیاری از دول کشورهای اروپایی نیز به اجرا درآمد و شرکتهای صیادی اروپایی به ازاء خارج کردن هر شناور پرساینر فرسوده از ناوگان خود ، از شرایط ویژه ای که توسط دولتهای متبوعشان در نظر گرفته شده بود بهره مند میشدند . به این ترتیب بود که متأسفانه ناوگان فرسوده این کشورها در سایه عدم نظارت و برنامه ریزی صحیح دستگاههای داخلی به کشورهایی نظیر ایران سرازیر شد . در حال حاضر بطور خلاصه میتوان مشکلات و تنگناها و نیز راهکارهای مناسب جهت حل بحرانهای موجود در صنعت صیادی را در موارد ذیل جستجو نمود :

-         نوسازی و بازسازی ناوگان صید صنعتی در کشور .

-         تهیه و اصلاح پروتکلهای موجود توسط دستگاههای مربوطه، جهت نحوه توسعه ناوگان صید صنعتی کشور با رویکرد نوسازی و چشم انداز بلندمدت .

-          اعمال کنترل و نظارت بیشتر در زمینه کمیت و کیفیت ماهی وارداتی توسط دستگاههای دولتی و بخش خصوصی .

-         محدود نمودن صید سنتی و جایگزینی آن با صید صنعتی از طریق تجمیع سرمایه های خرد صیادان محلی در قالب شرکتهای سهامی و تعاونیها با حمایتهای تضمینی دولت .

-         اعطای امتیازات و مشوقهای مالی و پولی از طرف دولت برای ترغیب شرکتهای صیادی به نوسازی ناوگان خود .

-         اعمال نظارتهای بیشتر و دقیقتردر رعایت استانداردهای جهانی درخرید شناورهای جدید . 

-         حمایت از تشکیل یک سندیکای قوی و کارآمد در این صنعت و امکان همکاری نزدیک آن با دستگاههای دولتی مربوطه  بجهت تأمین منافع بلندمدت .

با توجه به تجارب 25 ساله اینشرکت در صنعت شیلات کشور ، توجه به موارد فوق و تلاش در جهت اجرایی کردن آنها میتواند بعنوان نخستین گام در جهت توسعه پایدار این صنعت در کشور که از مزیت نسبی بالایی برخوردار است ، محسوب گردد .

درپايان لازم ميداند از زحمات و توجه خاص جناب آقاي مهندس اسكندري وزير محترم جهاد كشاورزي به اين بخش از صنعت شيلات كه با وقوف كامل به مشكلات آن و در راستاي سياستهاي دولت در توجه به بخش خصوصي و حمايتهاي لازم از آن ، گامهاي عملي بسيار مستحكم و بي سابقه اي برداشته اند كمال تشكر و قدر داني را بنمايد.

محمد رضا كمالی